Pra explicá-las regras de acentuacióm da normativa da ALIG, intentaremos nom usar términos linguísticos. Faremos ũa explicacióm simplinha com base em comparaciõs entre a normativa da RAG e a da ALIG.
RAG ALIG
día dia
fío fio
lúa lua
policía policia
filoloxía filologia
dicía dicia
falaría falaria
(acento optativo)
farmacia farmácia
mutuo mútuo
preferencia preferéncia
ausencia auséncia
tolemia tolémia
exercicio exercício
cambio cámbio
Como podemos ver, na normativa da ALIG nom se acentuam os hiatos como dia, fio, lua... Pero acentuamos palavras como farmácia, mútuo, preferéncia, auséncia.... Pero este acento é optativo, será explicado noutro conselhinho máis adiante.
No espácio musical vamos mostrar vídeos galegos, portugueses, brasileiros, etc., pra dar a conocer canciõs galegas, pero tamém, canciõs do mundo lusófono xa que formamos parte da mesma família pero, parece que Galícia tem moito máis contacto co mundo hispánico ca co mundo lusófono, é dicir, estamos com pouco contacto cos nosos irmãs na actualidá. Amosaremos moitos tipos de canciõs diferentes.
Neste espácio musical, hoxe posteamos um fandub em galego da cancióm Owata.
Obs.: No final deste post estám algũas explicaciõs sobre a letra pra os falantes de portugués.
Título: Owata - Super Marcha Turca Idioma: galego Ano: 2013 Referéncia: Vocaloid Máis info.: fandub (fandoblage - realizado por fãs e para fãs, sem ánimo de lucro)
LETRA:
Hoxe eu espertei tarde de máis
Cambiei-me bulindo e saim a liscar Coitado Coitado Coitado, pobre coitado
Na estacióm de trem logo percibim
Que o bilhete do trem e a carteira esquecim E que pasou lo? Que pasou lo? Que pasou lo? Di-me, e que pasou lo?
Corrim pra a casinha pra buscar Correu pra a casinha pra buscar
Com certeza iría-me atrasar Com certeza iria-se atrasar
E logo colhim o móbil pra chamar
Chamá-lo meu amigo porque o tinha que avisar
Pero nim dei um toque,
E ao móbil deu-lhe por morrer
Mala sorte!
Era súper importante aquel encontro Apuraras!
Nom sabía como me iría explicar Mala sorte!
As portas pecharom-se-me nos focinhos Apuraras!
O seguinte trem eu tenho que esperar
De qualquera xeito, eu tería que avisá-lo
pra nom corré-lo perigo que se puidera enfadar.
Procurei bastante, e um teléfono atopei
pero na quarteira nom tinha solto pra o poder chamar.
Eu busquei de novo
E encontrei ũa tendinha alí pretinho
Onde pedim cámbio pra telefonear
Pra o teléfono che bulim
E foi quando me decatei
Que nom sabía de cabeza
O seu número pra o chamar
Cacholám!
Era súper importante aquel encontro Apuraras!
Nom sabía como me iría explicar Mala sorte!
Deu a hora que eu acordara com el Cabezám!
Era tarde pero eu tinha que ir
Ao final cheguei, que situacióm!
Havia moita gente acumulada aló Probinho Probinho Probinho Probe probinho
Eu ata intentei procurá-lo alí,
Mais com tanta gente
Nunca o ia conseguir E que pasou lo? Que pasou lo? Que pasou lo? Di-me, e que pasou lo?
Merquei nũa tendinha d'alá Mercou nũa tendinha d'alá
Um cargador para me salvar Um cargador para se salvar
Quando o acendim, o móbil recibiu
Ũa mensaginha xusto dese amigo meu:
"Pariu-me a vaquinha,
Quedo com ela. Perdóm!"
Mala sorte!
Eu co que me matei para poder vir Que peninha!
Arde tanta raviinha dentro de mim Mala sorte!
Eu co que me matei para poder vir Que peninha!
Nom podo crer que isto me pase a mim
E así eu aprendim ũa lecióm:
O teu móbil sempre has cargar!
OWATA!!
Explicaciõs pra falantes de portugués:
- Cambiei-me bulindo e saim a liscar
Troquei de roupa muito rápido e saí na maior pressa
- E que pasou lo?
E o que aconteceu depois? (obs.: lo = logo)
- E logo colhim o móbil pra chamar
E logo peguei o celular pra ligar
- Apuraras!
Então, que se apressasse!
- Pra nom corré-lo perigo que se puidera enfadar
Pra não correr o perigo que se pudesse aborrecer
- Procurei bastante, e um teléfono atopei
Procurei bastante, e um telefone encontrei
- Pero na quarteira nom tinha solto pra o poder chamar
Para aprender a escrivir ca normativa da Alianza Lingüística polo Idioma Galego (ALIG) agora miraremos como se fai o plural das palavras rematadas em -M.
Conselhinho 4: o til (parte 2)
Toda-las palavras rematadas em -M no singular fam o plural da seguinte forma, sustituímos o -M por um til que vai sobre a vogal anterior e engadimos -S. Exemplos: alemám > alemãs cam > cãs razóm > razõs leóm > leõs
Como podemos comprovar na image, o til é, na sua esencia, um N
que se coloca enriba dũa letra.
Pode-se ler de dous xeitos diferentes segundo a zona do falante. O til indica um -N final pra aqueles falantes que dim alemáns, cans, razóns e leóns, pero o til nom se le pra os falantes das zonas onde se di alemás, cas, razós e leós. Recupera-se o til nos pluraes para unificar na escrita estas duas evoluciõs mencionadas.
O til pode-se ler ou nom dependendo da zona do falante, deste xeito, "corazõs"
pronúncia-se "corazóns" ou "corazós".
Nas zonas máis orientaes do galego, o plural das rematadas em -M fai-se do mesmo xeito, pero em vez de engadir -S, engade-se -ES. Exemplos: alemám > alemães cam > cães razóm > razões leóm > leões
Lembremos que nos ditongos nunca se le o til, por tanto, em palavras como irmão ou razões o til é mudo e lem-se irmau ou irmao e razois ou razoes. O til aparece por razõs etimológicas e para manter certa unificacióm e semelhanza na escrita ca forma das outras zonas.
Nota: A normativa da RAG só acepta ũa única evolucióm para a variante culta, que é a da zona máis ocidental de Galícia, é dicir, a rematada em -NS.
Para a ALIG toda-las evoluciõs tenhem o mesmo valor pero recomenda-se o uso da forma própia da zona de seu.
O til é um dos trazos máis caraterísticos da normativa da ALIG por ser conservador e unificador. Recuperamo-lo da literatura galega para ũa melhor unificacióm e concordáncia co galego como ides ver a continuacióm.
Conselhinho 3: o til (parte 1)
Pom-se til na vogal final das palavras de orige latina rematadas em -ana, que no galego dam duas evoluciõs diferentes, com ou sem nasalizacióm final (que se representa cum N final na normativa da RAG).
Exemplos:
RAG > ALIG
mañá, mañán > manhã
la, lan > lã
mazá, mazán > mazã
campá, campán > campã
A palavra com til pode-se pronunciar com N ou sem N final dependendo do falante, así, as duas formas galegas quedam unificadas na escrita.
Para entender melhor a razóm da recuperacióm do til, é importante
ter em mente que só é um N enriba dũa letra. O til, na norma da ALIG,
presenta diferentes xeitos de o ler como, por exemplo, ca preséncia
da nasalidade, é dicir, co "N" (mañán), ou ca sua auséncia (mañá).
Pom-se tamém o til nas palavras rematadas em -ao, que é o equivalente da terminacióm -ám dos falantes da zona ocidental.
Exemplos: RAG > ALIG
irmán, irmao > irmám, irmão
man, mao > mam, mão
verán, verao > verám, verão
As palavras que se escrivem ca terminacióm -ão lem-se como -ao ou -au, o til nom se le, só aparece por qüestiõs etimológicas. O til nunca se le num ditongo.
Nota: A RAG só acepta pra usos cultos as formas mazá, mañá e la, é dicir, sem N final e deixa formas como mazán,mañán e lan como formas toleradas pra usos máis informaes. O mesmo pasa cas palavras irmao, mao e verao, que som simplemente formas toleradas, pero o estándar determina que irmán, man e verán som as formas cultas. A diferéncia da RAG, a ALIG acepta as duas como formas cultas e recomenda-se que o falante use a forma da zona de seu.
O G pasou por duas evoluciõs diferentes no galego. Como resultado diso temos no galego atual as leturas:
ga - /ha/, /ga/
ge - /ʃe/
gi - /ʃi/
go - /ho/, /go/
gu - /hu/, /gu/ Base a iso, seguimos cas explicaciõs pequeninhas sobre como escrivir coa normativa da Alianza Lingüística polo Idioma Galego (ALIG). Conselhinho 2: a grafia (G e X)
RAG -
ALIG - Exemplos
X G, X xente > gente | filoloxía > filologia | xeografía >
geografia | lóxica > lógica
xeito > xeito
| axexar > axexar | axóuxere > axóuxere
G G gato,
goma, galego, galo, labrego
Conservamo-la diferencia
entre G e X antes de E e I só ao escrivir, pero a pronuncia nom cambia em absoluto. Nas
palavras galegas derivadas de palavras latinas (ou doutras origes) que tinham a
letra G, escrivimos sempre G sem importá-la vogal que venha despois, para así, respetá-la orige.
cattu >
gato geografia >
geografia
gente >
gente origine > orige
filologia >
filologia imagine > image
gumma >
goma
Nota: O uso do G é o
mesmo que o das outras línguas románicas pero, presenta ũa diferencia co
espanhol, a terminacióm -age, que no espanhol nom é com G.
O G
antes de A, O e U deve-se pronunciar como /h/, é dicir, de xeito aspirado e nom coma o G do
castelám ou do portugués, a nom ser que o falante pertenza à parte máis
oriental de Galicia, onde a pronuncia do G se conserva como /g/.
Finalmente, escrive-se X
em todo-los outros casos, é dicir, quando a palavra de orige nom tinha G.
Vamos ir dando
algũs conselhinhos de vez em quando pra que sexa máis fácil escrivir ca
normativa da ALIG. Servirá ademais pra mirá-las diferéncias existentes entre a
normativa da RAG-ILG (2003) e a nosa.
