18/08/2013

Castelanismo: ter + particípio

Um castelanismo moi estendido no galego é o ter + particípio. É ũa estrutura que existe no galego, pero com outro significado. Nesta entrada diremos-vos quando o ter + particípio é um castelanismo.

O haver + particípio do castelám nom existe no galego, nim co verbo haver, nim co verbo ter e, ademais, o ter + particípio com ese sentido é um castelanismo, xa que é ũa adaptacióm da estrutura do castelám e nom ũa construcióm galega.

Castelám: Había hablado
Portugués: Tinha falado / Havia falado / Falara
Galego: Falara

Castelám: Si lo hubiera hecho / Si lo hubiese hecho
Portugués: Se o tivesse feito / Se o houvesse feito
Galego: Se o fixera / Se o fixese

Castelám: Habría ido ayer por su casa si tuviera/tuviese ya el dinero
Portugués: Teria/haveria ido ontem pela sua casa se já tivesse o dinheiro
Galego: Iria onte pola sua casa se tivera/tivese xa o dinheiro/os quartos

*máis exemplos no final de todo do artigo*


Desafortunadamente, ese é um castelanismo que se está estendendo porque moita gente nom se dá conta de que o galego e o castelám som dous idiomas com estruturas diferentes e que nom se pode falar o galego como se fora ũa simple adaptacióm ou traducióm literal (ou quase literal) do castelám. Os tempos simples som ũa característica moi importante do noso idioma e a sua substitucióm por tempos compostos normalmente é feita por castelanfalantes ou persoas influenciadas polo castelám pero, pra a maioria dos galegofalantes esa é ũa estrutura estranha e incluso incomprensivle nalgũs casos.

Um exemplo de quando pode ser incomprensivle esta estrutura “ter + part.” foi nũa image que miramos que se deu a conocer no facebook que punha o seguinte:




Pra moitos galegofalantes, a frase “puideron ter feito isto” nom tem coeréncia, o que a fai quase incomprensivle. Pra que todo-los galegofalantes a entenderam, seria necesário eliminá-lo castelanismo e cambiá-lo pola estrutura galega. Ũa traducióm adequada para “ter feito” é simplemente “facer”. 

puideron ter feito isto -> puideron facer isto

A image anterior é só um exemplo de como está estendido o castelanismo. Pero nesa ocasióm, é só ũa image, xa que tamém o podemos atopar em gravaciõs usadas no transporte público. No seguinte vídeo podemos apreciar como o que dicimos é certo.
Vídeo enteiro aquí: https://www.youtube.com/watch?v=Xw-2JJZ4pH4
Vídeo enteiro (ca normativa da RAG): https://www.youtube.com/watch?v=34Hfr2vGNNU

Transcricióm:
Senhores viageiros,
Renfe dá-lhes a benvida a bordo deste trem de média distáncia com destino: Pontevedra.
Agradecemos que tenham escolhido o noso servizo.
Renfe desexa-lhes ũa agradavle viage.
Informamos-lhes de que este trem dispóm de máquinas de autovenda de bevidas.

Podemos apreciar o uso do castelanismo nũa gravacióm que se reproduce todo-los dias e que centos de persoas escoitam. No galego seria “escolheram/escolhesem” e nunca “tenham escolhido”.



O “ter + part.” no galego é ũa perífrase verbal que se usa pra indicar acciõs pasadas e reiteradas, é dicir, um acto que realizaches em diferentes ocasiõs.

- Fum à feira
Neste caso, estás-te a referir a ũa ocasióm específica na que foches à feira.
- Tenho ido à feira
Neste, pola contra, estás a dicir que foches à feira e que volveches ir noutras ocasiõs.
Obs.: neste tipo de construcióm o “ter” conxuga-se sempre em presente (eu tenho, ti tes, el tem...)


EXEMPLOS
Em ocasiõs pode ser complicado para aqueles que pensam e falam com tempos compostos convertí-los em tempos simples. Por esta razóm, deixamos-vos ũa lista de exemplos com diferentes tempos compostos pra que nom sexa tam complicado.

Gal.: Fum à feira.
Port.: Fui à feira.
Cast.: He ido al mercado.

Gal.: O meu amigo comprou ũs zapatos.
Port.: O meu amigo comprou uns sapatos.
Cast.: Mi amigo se ha comprado unos zapatos.

Gal.: Xa fora ela colher o periódico.
Port.: Já tinha ido ela pegar o jornal.
Cast.: Ya había ido ella a coger el periódico.

Gal.: Está mal responder isto? / Está mal que respondera/respondese isto?
Port.: Está errado responder/ter respondido isto?
Cast.: ¿Está mal haber respondido esto...?

Gal.: Nom deveu facer iso.
Port.: Não teria que ter feito isso.
Cast.: No tendría que haber hecho eso.

Gal.: Facendo algo así, nom sei como nom tem remordementos.
Port.: Tendo feito algo assim, não sei como não tem remorso.
Cast.: Habiendo hecho algo así, no sé como no tiene remordimientos.
Obs: “Facendo” nesta frase pode dar a idea de que a accióm está em presente, por esa razóm, é melhor cambiar a estrutura e nom realizar ũa traducióm literal. 
Ũa opcióm seria: Despois de facer algo así, nom sei como nom tem remordementos.

Gal.: Agacharamo-nos/Agachamo-nos para que nom nos vise o seu amigo.
Port.: Tínhamo-nos agachado para que não nos visse o seu amigo.
Port. Br.: A gente tinha se abaixado para o amigo dele não ver a gente.
Cast.: Nos habíamos agachado para que no nos viese su amigo.

Gal: Meu irmám nom se tranquilizou ata que terminou o partido de fútbol.
Port.: Meu irmão não se tranquilizou até terminar a partida de futebol.
Cast.: Mi hermano no se tranquilizó hasta que hubo terminado el partido de fútbol.

Gal.: Terei vivida ũa boa vida quando chegue aos 80 anos.
         Terei ũa boa vida vivida quando chegue aos 80 anos.
Port.: Terei vivido uma boa vida quando tiver 80 anos.
Cast.: Habré vivido una buena vida cuando tenga 80 años.
Obs: No caso do galego, “terei vivida” nom é um tempo composto. Vivida indica como tes a vida e, por iso, concorda com ela em género e número.

Gal.: Som-che ũs trampulheiros, pero perderiam se nom fixesem tantas trampas.
Port.: São uns trapaceiros, mas teriam perdido se não tivessem feito tantas trapaças.
Cast.: Son unos tramposos pero, habrían perdido si no hubiesen hecho tantas trampas.

Gal.: Preferiria que nom-no fixera/fixese.
Port.: Preferiria que não o tivesse/houvesse. feito
Cast.: Preferiría que no lo hubiera/hubiese hecho.

Gal.: Espero que aprovaram/aprovasem esa lei nova.
Port.: Espero que tenham aprovado essa lei nova.
Cast.: Espero que hayan aprobado esa ley nueva.

21/06/2013

A "gheada" na normativa da Alianza

Que lugar ocupa a gheada na normativa da Alianza Lingüística polo Idioma Galego (ALIG)?
A gheada forma parte da normativa na oralidade e na escrita. Escrivimos G pero lemos com aspiracióm xa que é a evolucióm que se deu na maior parte de Galícia. Consideramos um castelanismo le-lo G sem aspiracióm nas zonas onde se produciu esa evolucióm, nas outras, pola contra, nom é ningum castelanismo.

E por que é um castelanismo pronunciar o G como /g/?
Soamente o é naquelas zonas onde o fonema /g/ pasou pola evolucióm que deu a aspiracióm (representado como GH pola RAG), como resultado, a letra G le-se sempre de xeito aspirado (ga, go, gu e gue, gui). É um castelanismo xa que se renega por completo da evolucióm e fonética propia a favor do G castelhano.




Por que o considerades renegar da evolucióm e fonética propia do galego?
Polo uso do G castelhano para evitar ler e/ou falar com aspiracióm.

Por que considerades importante a defensa da gheada?
A defensa da aspiracióm do galego é importante. É ũa evolucióm (maioritaria) que se está a perder por culpa dos prexuicios que recaem sobre ela. É um trazo diferenciador das demais linguas románicas e, ademais, marcante, um trazo único em todo o seu esplendor. Diferencia-nos das nosas linguas vecinhas, como o castelhano e o portugués. Ũa evolucióm da que se pode presumir por ser tam única no noso idioma, pero sentenciada pola inxustificada razóm de a asimilar a gente inculta ou similar. A fonética e as evoluciõs do idioma, do mesmo xeito que a forma de falar dũa persoa, nom determinam se ũa persoa é bruta ou nom, o seu nivel de conocementos ou outros temas semelhantes.

E por que pensades que recaem prexuícios sobre a gheada?
A razóm é simple. Porque está em retroceso. Pode-se ver de xeito moi simple na gente nova, que, ou falam sem gheada, ou fam-no de xeito moi intermitente, por exemplo, algũas veces dim "Galicia" pero outras "Ghalicia". E se lhes comentas algo, em seguida fam algum comentario atribuindo-a a gente bruta, pero sempre, de forma graciosa, como se o combio de /g/ a /h/ fose algo gracioso. Este é só um exemplo, outro vestígio disto pode-se observar no galego estándar dos medios de comunicacióm xa que a gheada, a pesar de ser um rasgo maioritario, está completamente deixada de lado.

Entóm... como representades a gheada se nom escrivides GH?
Representamo-lo como G. O G sirve para unificar toda-las evoluciõs polas que pasou o fonema /g/. Deste xeito, palavras como gato, gracinhas, guerra lem-se ghato, ghracinhas, gherra pero tamén ggato, ggracinhas e ggerra. E si que escrivimos GH, pero o GH usamo-lo unicamente quando queremos especificar que a pronuncia é aspirada (ghracinhas) e o GG para quando o G nom é aspirado (ggracinhas).

19/06/2013

Brasil contra a mentira e o engano

O pobo brasileiro enteiro loita polos seus dereitos, estando a educacióm e a sanidade entre os principaes obxetivos das manifestaciõs, así como o combate contra a corrupcióm. O pobo todo levanta-se para crear um Brasil melhor e os manifestantes acudem às cidades em masa para expresá-lo seu desexo de mudanza.

Os pioneiros desta etapa de cámbio som os natalenses, xa que as protestas comezarom na capital do Rio Grande do Norte, Natal. Num princípio era em contra da subida dos précios do transporte público, pero acabou desembocando em moitas reivindicaciõs máis por todo o Brasil.


Manifestantes em Natal, a cidade onde comezarom as protestas

 
Image na que saem manifestantes em várias cidades brasileiras e um pequeno texto lembrando que todo comezou na capital do estado do Rio Grande do Norte.

Hai soamente dous dias (17/06/2013) gravou-se este vídeo em Brasília, a capital do Brasil. Podemos observar como se estenderom as protestas e ver as ganas de cámbio que sinte este pobo cansado de tanta corrupcióm e mentiras. Nel, toda-las persoas alá reunidas berram polo que querem de xeito sincronizado e moi bonito.

Manifestantes em Brasília, a capital do país, baixo o lema "Amanhã vai ser maior"


Ademais das manifestaciõs, no internet podemos ver ũa intensa actividade que mostra como o pobo brasileiro esperta.

Este é o tipo de images e vídeos que nom de difundir-se no internet e dar-se a conocer no mundo enteiro:

Versióm modificada da bandeira do Brasil na que cámbia o lema
"ordem e progresso" por "em progresso".

O gasto esagerado na construcióm dos estádios de fútbol 
é um forte desencadeante das protestas



O vlogueiro Felipe Neto, um dos máis famosos do Brasil, mostra a sua indignacióm contra o sistema político e administrativo do Brasil e deixa claro que está a favor das protestas.


Este vídeo amosa outra persoa indignada ante a situacióm do Brasil na actualidade e mostra, com argumentos sólidos e interesantes, que o que os políticos brasileiros difudem para o mundo é ũa mentira.



O Brasil sem dúvida está transmitindo toda ũa mensage de reivindicacióm e esperanza, sendo um exemplo a seguir para todas aquelas naciõs oprimidas.

15/06/2013

Espácio musical: Como uma onda

Neste post de hoxe do espácio musical mostraremos ũa cancióm brasileira que realmente vale a pena escoitar. O tema da cancióm gira em que todo cámbia igual ca ũa onda no mar. Esperemos que vos guste!



Título: Como uma onda
Idioma: portugués brasileiro
Compositor e cantante: Lulu Santos (Luís Maurício Pragana dos Santos)
Ano: 1983
Referéncia: banda sonora da palícula Garota Dourada



LETRA:

Nada do que foi será
de novo do jeito que já foi um dia
Tudo passa
Tudo sempre passará

A vida vem em ondas
como o mar
num indo e vindo infinito

Tudo o que se vê não é 
igual ao que a gente
viu há um segundo
Tudo muda o tempo todo
no mundo

Não adianta fugir
nem mentir
pra si mesmo agora
Há tanta vida lá fora
Aqui dentro sempre
Como uma onda no mar
Como uma onda no mar
Como uma onda no mar


Explicaciõs para falantes de galego:

- Ao que a gente viu há um segundo
Ao que nós vimos hai um segundo
- Não adianta fugir nem mentir
É inútil fugir e mentir

31/05/2013

Conselhinho 5: a acentuacióm (parte 1)

Pra explicá-las regras de acentuacióm da normativa da ALIG, intentaremos nom usar términos linguísticos. Faremos ũa explicacióm simplinha com base em comparaciõs entre a normativa da RAG e a da ALIG.


RAG                 ALIG

día                     dia
fío                      fio
lúa                     lua
policía               policia
filoloxía             filologia
dicía                  dicia
falaría                falaria

(acento optativo)
farmacia            farmácia
mutuo                mútuo
preferencia        preferéncia
ausencia            auséncia
tolemia               tolémia
exercicio            exercício
cambio               cámbio

Como podemos ver, na normativa da ALIG nom se acentuam os hiatos como dia, fio, lua... Pero acentuamos palavras como farmácia, mútuo, preferéncia, auséncia.... Pero este acento é optativo, será explicado noutro conselhinho máis adiante.
Conselhinho 4: http://alianza-polo-galego.blogspot.com.es/2013/05/conselhinho-4-o-til-parte-2.html

22/05/2013

Espácio musical: Owata

No espácio musical vamos mostrar vídeos galegos, portugueses, brasileiros, etc., pra dar a conocer canciõs galegas, pero tamém, canciõs do mundo lusófono xa que formamos parte da mesma família pero, parece que Galícia tem moito máis contacto co mundo hispánico ca co mundo lusófono, é dicir, estamos com pouco contacto cos nosos irmãs na actualidá. Amosaremos moitos tipos de canciõs diferentes.


Neste espácio musical, hoxe posteamos um fandub em galego da cancióm Owata.
Obs.: No final deste post estám algũas explicaciõs sobre a letra pra os falantes de portugués.

Título: Owata - Super Marcha Turca
Idioma: galego
Ano: 2013
Referéncia: Vocaloid
Máis info.: fandub (fandoblage - realizado por fãs e para fãs, sem ánimo de lucro)




LETRA:

Hoxe eu espertei tarde de máis
Cambiei-me bulindo e saim a liscar
Coitado
Coitado
Coitado, pobre coitado

Na estacióm de trem logo percibim
Que o bilhete do trem e a carteira esquecim
E que pasou lo?
Que pasou lo?
Que pasou lo?
Di-me, e que pasou lo?

Corrim pra a casinha pra buscar
Correu pra a casinha pra buscar
Com certeza iría-me atrasar
Com certeza iria-se atrasar
E logo colhim o móbil pra chamar
Chamá-lo meu amigo porque o tinha que avisar
Pero nim dei um toque,
E ao móbil deu-lhe por morrer

Mala sorte!
Era súper importante aquel encontro
Apuraras!
Nom sabía como me iría explicar
Mala sorte!
As portas pecharom-se-me nos focinhos
Apuraras!
O seguinte trem eu tenho que esperar

De qualquera xeito, eu tería que avisá-lo
pra nom corré-lo perigo que se puidera enfadar.

Procurei bastante, e um teléfono atopei
pero na quarteira nom tinha solto pra o poder chamar.

Eu busquei de novo
E encontrei ũa tendinha alí pretinho
Onde pedim cámbio pra telefonear
Pra o teléfono che bulim
E foi quando me decatei
Que nom sabía de cabeza
O seu número pra o chamar

Cacholám!
Era súper importante aquel encontro
Apuraras!
Nom sabía como me iría explicar
Mala sorte!
Deu a hora que eu acordara com el
Cabezám!
Era tarde pero eu tinha que ir

Ao final cheguei, que situacióm!
Havia moita gente acumulada aló
Probinho
Probinho
Probinho
Probe probinho

Eu ata intentei procurá-lo alí,
Mais com tanta gente
Nunca o ia conseguir
E que pasou lo?
Que pasou lo?
Que pasou lo?
Di-me, e que pasou lo?

Merquei nũa tendinha d'alá
Mercou nũa tendinha d'alá
Um cargador para me salvar
Um cargador para se salvar
Quando o acendim, o móbil recibiu
Ũa mensaginha xusto dese amigo meu:
"Pariu-me a vaquinha,
Quedo com ela. Perdóm!"

Mala sorte!
Eu co que me matei para poder vir
Que peninha!
Arde tanta raviinha dentro de mim
Mala sorte!
Eu co que me matei para poder vir
Que peninha!
Nom podo crer que isto me pase a mim

E así eu aprendim ũa lecióm:
O teu móbil sempre has cargar!

OWATA!!



Explicaciõs pra falantes de portugués:

- Cambiei-me bulindo e saim a liscar 
Troquei de roupa muito rápido e saí na maior pressa
- E que pasou lo? 
E o que aconteceu depois? (obs.: lo = logo)
- E logo colhim o móbil pra chamar 
E logo peguei o celular pra ligar
- Apuraras! 
Então, que se apressasse!
- Pra nom corré-lo perigo que se puidera enfadar
Pra não correr o perigo que se pudesse aborrecer
- Procurei bastante, e um teléfono atopei
Procurei bastante, e um telefone encontrei
- Pero na quarteira nom tinha solto pra o poder chamar
Mas na carteira não tinha trocado pra poder ligar
- Pra o teléfono che bulim
Fui correndo pra o telefone
- Cacholám!
Teimoso / insistente / cabeça dura / cabeça oca
- Cabezám!
Teimoso / insistente / cabeça dura
- Merquei nũa tendinha d'alá
Comprei numa lojinha de lá

17/05/2013

Mostra do poemario Sentimentos polo Dia das Letras Galegas

Decidimos mostrar o poema VIII do poemario Sentimentos (ainda nom publicado) polo Dia das Letras Galegas. É um poema dedicado à lingua galega.
VIII.
Adiante, minha rulinha!
Bota a voar! Bota a voar!
e tendo moita continha
ata o máis alto chegar!
Que ocorre, minha rulinha?
É que tes ti medo d'algo?
Pequena, fremosa e linda
tremendo, e nom voando.
As pombas nom che fam mal
pero así nada farás
é certo, ti es pequerrecha
p'ro así nom se pode estar.
Caminha, mira rulinha!
Porque ti nim iso fas
só queres ir para atrás
e para diante nom vas.
Que pasa, minha rulinha?
Que as pombas nom che fam mal.
Serás-me máis pequeninha
p'ro sei que podes voar.
Autora: Andrea Garrido Garrido